خواص،فضیلت و معجزه سوره حمد در زندگی و کار انسان[ویدیو + تست]
🎧 تلاوت سوره حمد با صدای استاد عبدالباسط
✨ تلاوت روحبخش سوره حمد؛ لحظهای تأمل در گفتگوی بیواسطه با پروردگار. این سوره شفای هر درد و گنج عرش الهی است .
📋 فهرست محتوا
۱. شناسنامه کامل سوره حمد
📌 شماره سوره: ۱ | جزء: ۱ | آیات: ۷ (به اتفاق جمهور مفسران) المیزان ج۱
کلمات: ۲۹ | حروف: ۱۴۳ (بر اساس رسم الخط عثمانی) ویکیشیعه
محل نزول: مکی (به نقل از علامه طباطبایی و اکثر مفسران)؛ برخی مدنی دانستهاند اما قول مشهور مکی است. المیزان ج۱
نامها: فاتحة الکتاب، امالکتاب، امالقرآن، سبع المثانی، قرآن عظیم، وافیه، کافیه، شافیه، سوره حمد، صلوة، رقیة و… تفسیر نمونه ج۱
ویژگی: این سوره اساس قرآن، گنج عرش الهی و برترین سوره است که مانند آن در تورات و انجیل نازل نشده. بحارالانوار ج۸۹
۲. متن کامل سوره حمد با ترجمه روان
ترجمه آیتالله مکارم شیرازی: به نام خداوند بخشنده بخشایشگر (۱) ستایش مخصوص خداوندى است که پروردگار جهانیان است (۲) بخشنده و بخشایشگر است (۳) (خداوندى که) صاحب روز جزا است (۴) (پروردگارا) تنها تو را مىپرستیم و تنها از تو یارى مىجوییم (۵) ما را به راه راست هدایت فرما! (۶) راه کسانى که آنان را مشمول نعمت خود ساختى، نه راه کسانى که بر آنان غضب کردى و نه گمراهان (۷). makarem.ir
ترجمه فولادوند: به نام خداوند رحمتگر مهربان (۱) ستایش خداى را كه پروردگار جهانيان (۲) خداى رحمتگر مهربان (۳) [و] خداوند روز جزاست (۴) [بار الها] تنها تو را مىپرستيم و تنها از تو يارى مىجوييم (۵) ما را به راه راست هدايت فرما (۶) راه كسانى كه به آنان نعمت دادهاى، نه راه كسانى كه بر آنان خشم گرفتهاى و نه [راه] گمراهان (۷).
۳. تفسیر عمیق (با محوریت المیزان، نمونه و جوادی آملی)
▫️ آیه ۱: بسم الله الرحمن الرحیم
علامه طباطبایی در المیزان میفرماید: آغاز هر کار با نام خدا، نشانهی توحید و اخلاص است. «باء» در «بسم الله» برای استعانت یا ابتداء است؛ اما در این سوره معنای ابتداء مناسبتر است زیرا خود سوره مشتمل بر درخواست استعانت (إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ) میباشد. خداوند به بندگان میآموزد که سخن خود را با نام او آغاز کنند تا عملشان رنگ خدایی گرفته و باطل نشود. المیزان ج۱، ص۲۷
آیتالله جوادی آملی در تفسیر تسنیم تأکید میکنند: بسم الله بیانگر این است که همه هستی از آن خداست و انسان برای شروع هر کار باید خود را در محضر او ببیند. تسنیم، ج۱
▫️ آیات ۲-۴: حمد و صفات خدا
الحمد لله رب العالمین: تفسیر نمونه میگوید: حمد اختصاص به خدا دارد زیرا تمام نعمتها از اوست. «رب» به معنای مالک و مدبر است و «عالمین» همه موجودات را شامل میشود. تفسیر نمونه ج۱
الرحمن الرحیم: اشاره به دو نوع رحمت عام (شامل همه) و خاص (مخصوص مؤمنان) دارد. المیزان
مالک یوم الدین: تدبیر جهان در روز قیامت تنها با اوست و این مایه امید و ترس مؤمن است. تفسیر نمونه
▫️ آیه ۵: إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
این آیه بیانگر نهایت اخلاص و توکل است. علامه طباطبایی میفرماید: مقدم کردن «إیاک» (تو را) حصر را میرساند؛ یعنی تنها تو را میپرستیم و تنها از تو یاری میجوییم. این آیه مرز میان مسلمانی و مشرکی است. المیزان ج۱
▫️ آیات ۶-۷: درخواست هدایت
اهدنا الصراط المستقیم: تفسیر نمونه: صراط مستقیم راه میانه و حق است که انبیا و اولیا پیمودهاند. «غیر المغضوب علیهم و لا الضالین» اشاره به یهود و نصاری نیست، بلکه به هر گروهی که از حق منحرف شدهاند، اطلاق میگردد. تفسیر نمونه ج۱
۴. پاسخ به ۱۰ سوال کلیدی تفسیری
- چرا سوره حمد را «امالکتاب» مینامند؟ زیرا خلاصهای از تمام معارف قرآن (توحید، معاد، نبوت، عبادت) را در بر دارد. تفسیر نمونه
- آیا «بسمله» جزء سوره حمد است؟ بله، نزد شیعه و برخی از قراء اهل سنت جزء سوره محسوب میشود و باید در نماز خوانده شود. المیزان
- مراد از «رب العالمین» کیست؟ خداوندی که مربی و پرورشدهنده همه موجودات است. المیزان
- چرا در آیه ۵ عبادت قبل از استعانت آمده؟ زیرا برای دریافت یاری خدا، ابتدا باید بندگی خود را ابراز کنیم. تفسیر جوادی
- آیا «صراط مستقیم» یک راه بیشتر است؟ در اصل یکی است (اسلام)، اما مراتب آن متفاوت است. تفسیر نمونه
- «مغضوب علیهم» و «ضالین» چه کسانی هستند؟ هرکس عالماً یا جاهلاً از حق دور شود. المیزان
- چرا سوره حمد «سبع المثانی» نامیده شد؟ هم به دلیل هفت آیه بودن، هم به دلیل دو بار نزول یا تکرار در هر رکعت. بحار
- آیا خواندن حمد در نماز واجب است؟ بله، پیامبر (ص) فرمود: «لا صلاة لمن لم یقرأ بفاتحة الکتاب». صحیح بخاری
- منظور از «نعمتدادگان» چه کسانی هستند؟ انبیا، صدیقین، شهدا و صالحین. تفسیر نمونه
- آیا سوره حمد شفا است؟ بله، رسول خدا (ص) آن را شفای هر دردی جز مرگ معرفی کردهاند. تفسیر البرهان
۵. شأن نزول معتبر (بر اساس منابع شیعه)
به نقل از ابنعباس: هر سورهای در مکه نازل میشد، «مکی» نوشته میشد، سپس خداوند در مدینه هر چه میخواست بر آن میافزود. تفسیر اهل بیت ج۱، ص۸
اما درباره شأن نزول ویژه: مشهور است که سوره حمد در مکه نازل شد و خداوند آن را به عنوان گنجی از عرش به پیامبر (ص) عطا کرد. امام صادق (ع) فرمود: ابلیس چهار بار ناله کرد: روز لعن، روز هبوط به زمین، روز بعثت پیامبر (ص) و روز نزول سوره حمد. تفسیر نمونه ج۱
۶. ۲۵ حدیث معتبر از منابع شیعه در فضیلت و خواص سوره حمد
- پیامبر (ص): «سوره حمد برترین سورهای است که خدا نازل کرده؛ شفای هر درد است جز مرگ.» تفسیر البرهان ج۱
- امام علی (ع): «خداوند با فاتحة الکتاب بر من منت نهاد و آن را در برابر قرآن عظیم قرار داد.» امالی صدوق، ص۱۷۵
- امام صادق (ع): «اگر سوره حمد را هفتاد بار بر مرده بخوانی و زنده شود، شگفت مکن.» مستدرک الوسائل ج۴
- رسول خدا (ص): «هر مسلمانی که حمد بخواند، پاداشش مانند کسی است که دو سوم قرآن را خوانده و به هر مؤمنی صدقه داده است.» مجمع البیان ج۱
- امام کاظم (ع) به ابوحنیفه: «سورهای که اولش حمد، وسطش اخلاص و آخرش دعاست، همان سوره حمد است.» بحارالانوار ج۸۹
- پیامبر (ص): «اگر حمد را در کفه ترازو و بقیه قرآن را در کفه دیگر بگذارند، حمد هفت برابر سنگینتر است.» مستدرک ج۴
- امام صادق (ع): «کسی که سوره حمد او را شفا ندهد، هیچ چیز او را شفا نمیدهد.» تفسیر العیاشی
- پیامبر (ص): «جبرئیل مرا به سوره حمد بشارت داد و آن را نور و گنج عرش نامید.» نورالثقلین
- امام باقر (ع): «هر کس حمد را بخواند، خداوند درهای خیر دنیا و آخرت را به رویش میگشاید.» تفسیر اهل بیت
- امام رضا (ع): «سوره حمد، عصاره همه کتابهای آسمانی است.» عیون اخبار الرضا
- پیامبر (ص): «به امت خود گنجی از عرش دادم: فاتحة الکتاب.» بحار ج۱۶
- امام صادق (ع): «هر کس حمد را چهل بار بر آب بخواند و بر تبدار بپاشد، تب قطع شود.» خواص الآیات
- امیرالمؤمنین (ع): «هر که طلب رزق دارد، حمد را صد بار (در پنج نوبت) بخواند، به عزت و بینیازی رسد.» شمس المعارف کبری
- پیامبر (ص): «هیچ دارویی مانند حمد نیست.» الدرالمنثور
- امام حسن عسکری (ع): «خداوند حمد را به پیامبر (ص) اختصاص داد و تنها بخشی از آن (بسمله) را به سلیمان داد.» تفسیر منسوب به امام عسکری
- رسول خدا (ص): «هرکس وارد خانه شود و حمد و توحید بخواند، فقر از آن خانه دور شود و برکت به همسایگان رسد.» مکارم الاخلاق
- امام سجاد (ع): «اگر همه مردم حمد را با فهم بخوانند، کافی است.» دعوات راوندی
- پیامبر (ص): «سوره حمد نور چشم من است.» بحار ج۸۹
- امام صادق (ع): «هر که حمد را هفتاد بار بر گریبان بیمار بخواند، شفا یابد، من ضامنم.» البرهان
- امام باقر (ع): «حمد، سورهای است که فرشتگان بر آن رشک برند.» تفسیر قمی
- پیامبر (ص): «بهترین دعا، حمد است.» کنزالعمال
- امام علی (ع): «در حمد، اسم اعظم خدا نهفته است.» خصال شیخ صدوق
- امام صادق (ع): «هر مؤمنی که حمد را بر میت بخواند، خداوند عذاب قبر را از او بردارد.» ثواب الاعمال
- پیامبر (ص): «شیطان از نزول حمد در آتش سوخت.» بحار ج۸۹
- امام رضا (ع): «درمان همه دردها با حمد است.» طب الرضا
۷. خواص درمانی و تعویذی (بر اساس روایات شیعه)
- تب: خواندن ۴۰ بار حمد بر آب و پاشیدن بر بیمار امام صادق (ع)
- نور چشم: خواندن ۱۰ بار حمد + ۳ بار توحید + دعای مخصوص هنگام دیدن هلال ماه خواص الآیات
- گشایش روزی: مداومت بر ۱۰۰ بار حمد در پنج نوبت امام علی (ع)
- رفع مسمومیت: نوشتن حمد و شستن با آب و آشامیدن پیامبر (ص)
- عزت و شخصیت: ۴۱ بار حمد تا ۴۱ روز + دعای «یا مفتح…» دو هزار و یک ختم
- ایمنی از دشمن: خواندن حمد با توجه به «غیر المغضوب علیهم» تجربه علمای اخلاق
۸. تست خودشناسی: میزان آشنایی شما با سوره حمد
۱. سوره حمد چند آیه دارد؟
۲. «مالک یوم الدین» به چه معناست؟
۳. کدام نام برای سوره حمد در قرآن آمده است؟
۴. منظور از «صراط الذین انعمت علیهم» کیست؟
۵. به فرموده امام صادق (ع)، سوره حمد چند بار بر آب برای تب مؤثر است؟
۶. کدام آیه از سوره حمد، اخلاص و توکل را با هم بیان میکند؟
۷. به فرمایش پیامبر (ص) سوره حمد شفای چیست؟
۸. کدام پیامبر پیش از اسلام بخشی از حمد (بسمله) را داشت؟
۹. علامه طباطبایی در المیزان «باء» بسم الله را به چه معنا گرفته است؟
۱۰. کدام سوره در روایات هموزن سوره حمد دانسته شده است؟
۹. پاسخ به سوالات متداول
سوال: آیا خواندن سوره حمد برای اموات ثواب دارد؟
پاسخ: بله، در روایات ثواب آن به درگذشتگان میرسد و باعث تخفیف عذاب میشود. ثواب الاعمال
سوال: بهترین زمان برای خواندن سوره حمد جهت گشایش در کار؟
پاسخ: بعد از نمازهای یومیه یا هنگام شروع کار جدید، همراه با توجه به معنا. شمس المعارف
سوال: آیا سوره حمد را میتوان به قصد شفای بیماری نوشت و تعویذ کرد؟
پاسخ: بله، نوشتن با زعفران و شستن با آب و نوشاندن به بیمار سفارش شده است. خواص الآیات
سوال: منظور از «غیر المغضوب علیهم» دقیقاً چه کسانی هستند؟
پاسخ: هرکس که حجت بر او تمام شده و عالماً سرپیچی کند، مصداق غضب الهی است. المیزان
سوال: آیا سوره حمد در نماز میت هم خوانده میشود؟
پاسخ: خیر، در نماز میت سوره حمد خوانده نمیشود، اما بعد از دفن برای میت خواندن آن ثواب دارد. منابع فقهی
سوال: چرا سوره حمد را «امالکتاب» نامیدهاند؟
پاسخ: چون تمام معارف قرآن به صورت فشرده در آن جمع است. تفسیر نمونه
سوال: آیا خواندن سوره حمد برای رفع سحر مؤثر است؟
پاسخ: بله، در ختومات مجرب آمده که خواندن حمد به قصد ابطال سحر مؤثر است. دو هزار و یک ختم
سوال: فضیلت سوره حمد نسبت به بقیه سورهها چیست؟
پاسخ: پیامبر (ص) فرمود: «سوره حمد با تمام قرآن برابری میکند و برتر از هر سورهای است». بحار ج۸۹
۱۰. منابع معتبر شیعه
📚 قرآن کریم
📚 ترجمه تفسیر المیزان – علامه طباطبایی (ج۱)
📚 تفسیر نمونه – آیتالله مکارم شیرازی (ج۱)
📚 تفسیر تسنیم – آیتالله جوادی آملی (ج۱)
📚 بحارالانوار – علامه مجلسی (ج۸۹، ج۱۶)
📚 امالی صدوق
📚 مستدرک الوسائل – محدث نوری (ج۴)
📚 تفسیر البرهان – سید هاشم بحرانی (ج۱)
📚 خواص الآیات قرآن کریم – محمدتقی نجفی
📚 ویکیشیعه و دانشنامههای اسلامی
آمار: در این مقاله بیش از ۳۵ حدیث و نظر مفسر بررسی و ۲۵ حدیث مستند ارائه شد.
📌 نتیجهگیری
سوره حمد فشردهای از کل قرآن، گنج عرش الهی و برترین سوره برای ارتباط بیواسطه با خداست. فضائل آن شامل شفای جسم و روح، گشایش روزی، عزت و حفظ آبرو، و بالاتر از همه، هدایت به صراط مستقیم است. مداومت بر خواندن این سوره با تدبر، انسان را به کمال مادی و معنوی میرساند. امید است با عمل به فرمایشات اهل بیت (ع)، از اسرار این سوره بهرهمند شویم.
🔑 کلیدواژهها و شرح
یعنی آغازگر کتاب؛ اولین سوره قرآن. مترادف: فاتحه، حمد.
به معنای ریشه و اساس قرآن. مترادف: ام القرآن.
هفت آیه که دوبار نازل شده یا در هر رکعت تکرار میشود.
یکی از نامهای سوره حمد به معنای درمانبخش.




